مىنويسد : « آن جناب علاوه بر فضائل صورى داراى فضائل معنوى بود و در كمال خفيه و سرّ با جناب منوّر على شاه « 1 » دست ارادت داده بود . » « 2 » دوست و معاصر وى محمد حسن خان اعتماد السلطنه در اين‌باره نوشته است : « در ميان جميع علماء عصر در قصر قامت و صغر جثهء آن بزرگوار كسى ديده نشده است ، چنان كه به علوّ نظر و رفعت شأنش ، صنعت شمسى را خود به رأى العين مشاهده فرموده و در استخاره و تفأل به قرآن كريم نظرى آنچنان صائب دارد كه اخبار از ضمير و غايب مىكند . . . الغرض امروز ولايت طهران بلكه مملكت ايران به وجود مسعود اين بزرگوار همى افتخار مىكند و اظهار اعتبار مىنمايد ، كثر الله امثاله و مد ظلاله . » « 3 » صاحب ريحانة الادب دربارهء فضائل معنوى آقا على نوشته است « به جهت كمالات صورى و معنوى به حكيم الهى و استاد الاساتيد نيز موصوف بود ، علاوه بر مراتب علميه در صفاى باطن و تهذيب اخلاق نيز ممتاز و طاق ، و از زمرهء طالبين حق دستگيرى مىنموده است . . . سالها در مدرسه سپهسالار انزوا گزيده و در اثر رياضت ، اخلاق ستوده و ملكات پسنديده به هم رسانيده ، بلكه ذاتا درويش صفت و فقير دوست و عارف پيشه و صوفى منش و وارسته و بى تعيّن است . » « 4 » . « مرحوم آقا على حكيم از حيث ديانت و تصلب در مبانى اسلامى و اشتغال دائمى به عبادات و اعمال و سنن شرع مشهور ، و در حسن اخلاق زبان‌زد خاص و عام بوده است . » « 5 » آقا على مدرس بسيار متواضع بود . نحوهء سخن گفتن او دربارهء خود در رسالهء تاريخ حكما بسيار عبرت آموز و تأمل انگيز است . وى ضمن توصيف و تجليل از حكما حتى حكماى

--> ( 1 ) . حاج آقا محمد مجتهد شيرازى ملقب به منوّر على شاه ( 1224 - 1301 ه . ق ) فرزند حاج محمّد حسن مجتهد ، از اقطاب و مشايخ سلسلهء نعمت اللّهى است . او پس از نيل به درجهء اجتهاد ، از علما و وعاظ مشهور زمان در شيراز بود . بعد از برادرزاده‌اش حاج ميرزا زين العابدين ملقب به رحمت على شاه جانشين وى شد . راه منوّر على شاه توسط فرزندش حاج على آقا ذوالرياستين و نيز حاج ميرزا محمد حسن اصفهانى ملقب به صفى على شاه و وفاء على شاه و طاووس العرفاء ادامه يافت . رجوع كنيد به عبد الرفيع حقيقت ، تاريخ عرفان و عارفان ايرانى ( تهران ، 1372 ، چاپ دوّم ) ص 717 ، لغت‌نامه دهخدا ، ذيل صفى على شاه ، حاج ميرزا حسن حسينى فسايى ، فارسنامهء ناصرى ( تصحيح دكتر منصور رستگار فسائى ، تهران 1367 ) ج 2 ص 1118 ، طرائق الحقائق ج 3 ص 433 ، مكارم الآثار ص 787 . ( 2 ) . محمد معصوم شيرازى ، طرائق الحقائق ، تصحيح محمد جعفر محجوب ، ج 3 ، ص 505 . توجه به اين نكته ضرورى است كه مسقط الرأس منوّر على شاه شيراز بوده و در حالات آقا على سفر به شيراز ثبت نشده است . ظاهرا اين دست ارادت - در صورت صحت - غيرمستقيم بوده است . ( 3 ) . محمد حسن خان اعتماد السلطنه ، المآثر و الآثار ، ص 212 . ( 4 ) . ميرزا محمد على مدرس ، ريحانة الادب ، ج 2 ، ص 391 . ( 5 ) . سيد جلال الدين آشتيانى ، شرح رسالهء مشاعر محمد جعفر لاهيجى ، مقدمه ، صفحهء 49 ، حاشيه .